TỔNG QUAN HIỆN TRẠNG PHÁT SINH CHẤT THẢI NHỰA TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM NĂM 2025

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, ô nhiễm nhựa vẫn là một trong những “đại dịch trắng” thách thức sự bền vững của hệ sinh thái toàn cầu. Bước sang năm 2026, thế giới đang chứng kiến những nỗ lực chưa từng có trong việc kiểm soát chất thải nhựa thông qua các hiệp ước quốc tế và chính sách kinh tế tuần hoàn.

1. Bức tranh toàn cảnh về rác thải nhựa trên thế giới

Tính đến đầu năm 2026, lượng rác thải nhựa nhựa toàn cầu vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại, nhưng phương thức quản lý đã có những bước chuyển biến quan trọng:

• Theo báo cáo từ Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) cập nhật cuối năm 2025, sản lượng nhựa sản xuất mới toàn cầu hàng năm đã vượt ngưỡng 440 triệu tấn. Đáng chú ý, rác thải nhựa phát sinh từ bao bì dùng một lần vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất (hơn 40%).
• Ô nhiễm đại dương: Mỗi phút tương đương với hai xe tải rác nhựa được đổ xuống biển. Hệ quả là đến năm 2026, lượng vi nhựa đã được tìm thấy trong hầu hết các mắt xích của chuỗi thức ăn, gây nguy cơ trực tiếp đến sức khỏe con người.
• Điểm sáng chính sách: Thỏa thuận toàn cầu về ô nhiễm nhựa (Global Plastic Treaty) — được khởi xướng từ Nghị quyết 5/14 của Hội đồng Môi trường Liên hợp quốc (UNEA), đang bước vào giai đoạn thực thi quan trọng, thúc đẩy các quốc gia phát triển cam kết hỗ trợ công nghệ tái chế cho các quốc gia đang phát triển.

2. Hiện trạng và nỗ lực của Việt Nam trong năm 2026

Việt Nam đang ở giai đoạn “bản lề” trong việc thực hiện các cam kết môi trường mạnh mẽ.

• Khối lượng phát sinh: Với tốc độ đô thị hóa nhanh, Việt Nam thải ra khoảng 2 triệu tấn chất thải nhựa mỗi năm. Tuy nhiên, điểm mới của năm 2026 là sự thay đổi trong thành phần rác thải nhờ các quy định cấm túi ni lông khó phân hủy tại các siêu thị hiện đại.
• Dấu mốc phân loại rác tại nguồn: Sau hơn 1 năm triển khai bắt buộc (từ 01/01/2025) theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, tỷ lệ phân loại rác nhựa tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM đã cải thiện đáng kể. Số liệu khảo sát sơ bộ từ Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) công bố cuối năm 2025 cho thấy tỷ lệ hộ gia đình thực hiện phân loại rác tại nguồn ở các quận trung tâm đã tăng từ dưới 10% lên khoảng 30-40%, tạo nguồn nguyên liệu ổn định hơn cho các nhà máy tái chế.
• Chỉ số quản lý: Tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải nhựa tại Việt Nam đang dần tiến tới mục tiêu 85% vào năm 2025. Tính đến đầu năm 2026, tỷ lệ thu gom thực tế ước tính đạt khoảng 70-75% tổng lượng chất thải phát sinh (số liệu từ báo cáo của Bộ TN&MT và Ngân hàng Thế giới).

Các mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi nhựa được coi là tài nguyên, đang được SOLEN và các tổ chức đối tác tích cực thúc đẩy thông qua tư vấn giải pháp cho doanh nghiệp.

3. Xu hướng giải pháp và vai trò của các tổ chức tư vấn

Để giải quyết bài toán rác thải nhựa năm 2026, không chỉ dừng lại ở việc dọn dẹp mà cần sự can thiệp từ gốc:

1. Thiết kế sinh thái (Eco-design): Thay thế nhựa nguyên sinh bằng nhựa tái chế và các vật liệu sinh học bền vững.
2. Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR): Đây là quy định bắt buộc theo Điều 54 và 55 Luật Bảo vệ môi trường 2020.
   1. Tính đến năm 2026, theo lộ trình tại Nghị định 08/2022/NĐ-CP và được hướng dẫn chi tiết về định mức chi phí tái chế (Fs) tại Nghị định 05/2025/NĐ-CP, các nhà sản xuất và nhập khẩu bao bì nhựa (như PET, HDPE, LDPE, nhựa hỗn hợp…) bắt buộc phải thực hiện trách nhiệm tái chế hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ tái chế.
   2. Việc tuân thủ EPR không còn là sự tự nguyện mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp duy trì chuỗi cung ứng và uy tín thương hiệu.
3. Công nghệ số trong quản lý rác thải: Ứng dụng IoT và AI để giám sát dòng chảy của rác thải nhựa từ khâu phát sinh đến khi tái chế.

Kết luận

Ô nhiễm nhựa không còn là vấn đề của riêng quốc gia nào. Tại Việt Nam, năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi cộng đồng và doanh nghiệp cùng chung tay hành động vì một tương lai bền vững.

SOLEN cam kết đồng hành cùng các đơn vị trong việc cung cấp các giải pháp quản lý môi trường tối ưu, hỗ trợ tuân thủ quy định EPR và hướng tới mục tiêu phát triển xanh.

 

Nguồn tài liệu tham khảo:

• United Nations Environment Programme (UNEP) – Plastic Pollution Reports
• World Bank Vietnam – Market Study for Plastics Circularity
• Bộ Tài nguyên và Môi trường (MONRE) – Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia
• Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam 2020 và các Nghị định hướng dẫn.