Việt Nam là một nền kinh tế đang lên, có sự bùng nổ tiêu dùng mạnh mẽ. Các tác động của ô nhiễm do tiêu dùng đã bắt đầu thấy rõ đặc biệt là ô nhiễm bao bì khi kết thúc vòng đòi sản phẩm. Hành lang pháp lý liên quan tới việc quản lý bao bì đang dần được hoàn thiện hơn nghiêm chỉnh hơn, quy định rõ ràng về nghĩa vụ bảo vệ môi trường: Ai là chủ thể phải chịu trách nghiệm đối với bao bì thải bỏ? Nghĩa vụ của họ là gì theo quy định pháp luật?
Rác thải từ bao bì – vấn đề nóng và nhức nhối của môi trường Việt Nam
Rác thải bao bì đang trở thành một trong những vấn đề môi trường cấp bách tại Việt Nam. Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), mỗi năm, Việt Nam phát sinh khoảng 3,9 triệu tấn rác thải nhựa, bao bì chiếm phần lớn trong số đó, nhưng chỉ 10-15% được thu gom và tái chế. Phần bao bì thải bỏ còn lại không được xử lý đúng cách gây ô nhiễm rác thải bao bì nghiêm trọng tới môi trường. Do đó cần phải luật hoá nhằm quản lý bao bì phế phẩm hiệu quả hơn.
Những căn cứ pháp lý môi trường đầu tiên về bao bì – Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất và nhập khẩu sản phẩm có bao bì
Tại Việt Nam, Luật bảo vệ môi trường nam 2020 lần đầu quy định về việc các chủ thể kinh tế như nhà sản xuất, nhà nhập khẩu phải thực hiện tái chế theo tỷ lệ và quy cách hợp lý các loại bao bì đã được đưa vào thị trường. Theo sau đó là các văn bản chi tiết hơn nhàm hiện thực hóa những điều được quy định trong Luật bảo vệ môi trường.
Luật dựa trên tiêu chí “người gây ô nhiễm phải trả tiền”. Các nhà sản xuất, nhập khẩu sản phẩm có bao bì là tác nhân kinh tế chịu trách nghiệm đưa bao bì cùng với sản phẩm vào trong lưu thông xã hội đồng thời là đối tượng kinh tế được hưởng lợi từ quá trình lưu thông sản phẩm. Do đó, họ cũng là đối tượng chịu trách nghiệm tuân thủ các quy định pháp lý về Trách nghiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu sản phẩm có bao bì.
Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất và nhập khẩu sản phẩm có bao bì là gì?
Trách nghiệm của nhà sản xuất và nhập khẩu đối với sản phẩm được mở rộng đến cả giai đoạn sau khi sản phẩm được tiêu thụ. Những gì còn lại của sản phẩm sau khi hết giá trị thiết kế ban đầu vẫn thuộc về trách nghiệm nhà sản xuất, nhập khẩu. Ngay cả khi quyền sở hữu sản phẩm đã chuyển sang người tiêu dùng cuối cùng. Các thành phần còn lại, bao gồm bao bì của sản phẩm, được kỳ vọng sẽ được thu gom, phân loại trước khi xử lý. Phương pháp xử lý thường là tái sử dụng và tái chế bao bì.
Các pháp nhân đang thực hiện trách nhiệm pháp lý như thế nào?
Doanh nghiệp trong khi tập trung vào các lĩnh vực kinh doanh cốt lõi, có thể không đảm bảo việc thực thi các trách nghiệm của mình nếu thiếu đi hệ sinh thái hỗ trợ hoạt động thu gom, tái chế bên ngoài. Các bên liên quan trong hệ sinh thái thu gom, tái chế có thể giúp doanh nghiệp tư vấn các vấn đề pháp lý về trách nhiệm đối với bao bì, tư vấn giải pháp quản lý bao bì và hỗ trợ cơ sở vật chất kỹ thuật cho việc thu gom, tái chế…
Doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong hai hình thức là tự quản lý quá trình thu gom tái chế bao bì bao gồm tự thực hiện hoặc ủy quyền hoặc là đóng góp tài chính cho cơ quan chuyên trách ở đây là Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để thực hiện trách nghiệm của mình.
Hình 1. Lộ trình thực hiện trách nghiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu sản phẩm có bao bì
Những yêu cầu tương lai đối với Việt Nam trong quá trình chuẩn hóa việc thực hiện trách nghiệm mở rộng của nhà sản xuất và nhập khẩu sản phẩm có bao bì
Trong tương lai, nhằm giảm các tác động tiêu cực với môi trường của bao bì, Việt Nam định hướng đưa ra các chính sách rõ ràng hơn về nhập khẩu, sản xuất và tiêu thụ bao bì trong nước. Hành lang pháp lý sẽ ngày càng được bổ sung chặt chẽ hơn, giúp nhà sản xuất, nhập khẩu minh bạch hơn về trách nhiệm và nghĩa vụ của mình. Các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp được quy định, khuyến khích thiết kế, thu gom, phân loại rác tại nguồn và xử lý hiệu quả rác thải bao bì… Tạo thành nỗ lực đồng bộ nhằm xây dựng một môi trường sống lành mạnh hơn trong tương lai.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Quốc hội Việt Nam. (2020). Luật số 72/2020/QH14 của Quốc hội: Luật Bảo vệ môi
trường. Quốc hội.
English
日本語