Trong bối cảnh hệ thống pháp luật môi trường Việt Nam liên tục được hoàn thiện theo hướng phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thủ tục thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) tiếp tục là một trong những yêu cầu pháp lý quan trọng đối với nhiều dự án đầu tư trên cả nước.
Năm 2026 đánh dấu nhiều thay đổi đáng chú ý liên quan đến thẩm quyền, thời hạn giải quyết, hồ sơ và trình tự thực hiện thủ tục ĐTM theo các quy định mới của Luật Bảo vệ môi trường 2020, Luật sửa đổi năm 2025 cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn mới nhất. Việc nắm bắt đầy đủ các quy định này không chỉ giúp doanh nghiệp bảo đảm tuân thủ pháp luật mà còn hạn chế rủi ro trong quá trình triển khai dự án.
Đánh giá tác động môi trường là gì?
Đánh giá tác động môi trường là quá trình phân tích, dự báo và đánh giá các tác động của dự án đầu tư đối với môi trường tự nhiên và xã hội trước khi dự án được triển khai. Trên cơ sở đó, chủ đầu tư đề xuất các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ môi trường và ứng phó sự cố môi trường có thể xảy ra trong suốt vòng đời dự án.
Kết quả thẩm định báo cáo ĐTM là căn cứ quan trọng để cơ quan nhà nước xem xét cho phép dự án được triển khai, đồng thời là cơ sở để kiểm tra, giám sát việc thực hiện các cam kết bảo vệ môi trường của chủ dự án trong giai đoạn thi công và vận hành.
Những dự án nào phải thực hiện ĐTM?
Theo quy định hiện hành, các dự án đầu tư thuộc nhóm có nguy cơ tác động lớn đến môi trường phải thực hiện ĐTM trước khi triển khai.
Đối với cấp tỉnh, đối tượng thực hiện chủ yếu bao gồm các dự án đầu tư nhóm I và một số dự án nhóm II có yếu tố nhạy cảm về môi trường, như dự án sử dụng đất quy mô lớn, khai thác khoáng sản, khai thác tài nguyên nước, chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc có yêu cầu di dân, tái định cư.
Đối với cấp Trung ương, phạm vi quản lý tập trung vào các dự án có quy mô đặc biệt lớn hoặc có tính chất phức tạp như nhà máy điện hạt nhân, dự án lấn biển, dự án khai thác khoáng sản quy mô lớn, dự án sử dụng diện tích đất từ 50 ha trở lên, dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội hoặc Thủ tướng Chính phủ, các khu công nghiệp và dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao.
Ngược lại, một số dự án đầu tư công khẩn cấp hoặc các trường hợp được pháp luật miễn trừ sẽ không phải thực hiện thủ tục ĐTM.
Phân biệt thẩm quyền thẩm định ĐTM cấp Trung ương và cấp tỉnh
Một trong những nội dung được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là xác định đúng cơ quan có thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM.
Đối với các dự án thuộc phạm vi quản lý địa phương, cơ quan có thẩm quyền quyết định là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Việc tiếp nhận và tổ chức thẩm định sẽ do cơ quan chuyên môn được UBND tỉnh giao nhiệm vụ thực hiện.
Trong khi đó, đối với các dự án có quy mô lớn, liên tỉnh hoặc thuộc thẩm quyền của cơ quan trung ương, việc thẩm định được thực hiện bởi Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Riêng các dự án thuộc lĩnh vực bí mật nhà nước về quốc phòng và an ninh sẽ do Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an tổ chức thẩm định theo quy định riêng.
Việc xác định đúng thẩm quyền ngay từ đầu có ý nghĩa rất quan trọng, bởi hồ sơ nộp sai cơ quan sẽ bị từ chối tiếp nhận và làm kéo dài thời gian thực hiện thủ tục.
Quy trình thực hiện thẩm định báo cáo ĐTM năm 2026
Mặc dù khác nhau về cơ quan thẩm quyền, quy trình thẩm định ĐTM cấp Trung ương và cấp tỉnh về cơ bản được thực hiện theo năm bước chính.
Bước đầu tiên là nộp hồ sơ. Chủ dự án có thể lựa chọn nộp trực tiếp tại bộ phận một cửa, gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc nộp trực tuyến thông qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia.
Sau khi tiếp nhận, cơ quan thẩm định sẽ kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ và xác định dự án có thuộc đúng đối tượng phải thực hiện ĐTM hay không.
Tiếp theo là giai đoạn thẩm định chuyên môn. Hội đồng thẩm định hoặc các chuyên gia được mời sẽ đánh giá toàn bộ nội dung báo cáo, khảo sát thực tế hiện trường khi cần thiết và xem xét mức độ đáp ứng các yêu cầu bảo vệ môi trường của dự án.
Trong trường hợp báo cáo được thông qua có điều kiện, chủ đầu tư phải chỉnh sửa, bổ sung theo yêu cầu và hoàn thiện hồ sơ trong thời hạn tối đa 12 tháng kể từ ngày nhận thông báo kết quả thẩm định.
Cuối cùng, cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định phê duyệt hoặc từ chối phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM và trả kết quả cho tổ chức, cá nhân theo hình thức đã đăng ký.
Hồ sơ cần chuẩn bị gồm những gì?
Theo quy định mới nhất, hồ sơ đề nghị thẩm định báo cáo ĐTM gồm hai thành phần chính.
Thứ nhất là văn bản đề nghị thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường theo mẫu quy định.
Thứ hai là báo cáo đánh giá tác động môi trường được lập theo mẫu chuẩn do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành.
Trong trường hợp báo cáo được yêu cầu chỉnh sửa sau phiên họp hội đồng thẩm định, chủ đầu tư phải nộp thêm văn bản đề nghị phê duyệt kết quả thẩm định và bản báo cáo ĐTM đã hoàn thiện theo ý kiến của hội đồng.
Hiện nay, số lượng hồ sơ chỉ còn 01 bộ, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp so với các giai đoạn trước đây.
Nội dung chính của một báo cáo ĐTM
Một báo cáo ĐTM hoàn chỉnh cần thể hiện đầy đủ các nội dung về quy mô, địa điểm, công nghệ và các hạng mục của dự án.
Bên cạnh đó, báo cáo phải đánh giá chi tiết các nguồn phát sinh chất thải, bao gồm nước thải, khí thải, chất thải rắn, chất thải nguy hại, tiếng ồn và độ rung trong cả giai đoạn xây dựng lẫn vận hành.
Doanh nghiệp cũng phải đề xuất các công trình xử lý môi trường, hệ thống thu gom và xử lý nước thải, khí thải, phương án quản lý chất thải rắn, chương trình quan trắc môi trường, kế hoạch ứng phó sự cố và các biện pháp bảo vệ môi trường khác phù hợp với tính chất của dự án.
Đối với các dự án thuộc lĩnh vực khai thác khoáng sản hoặc có nguy cơ tác động đến đa dạng sinh học, báo cáo còn phải bổ sung các nội dung về phục hồi môi trường, ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường và bồi hoàn đa dạng sinh học theo quy định.
Thời gian giải quyết hồ sơ năm 2026
Từ ngày 01/7/2026, thời gian thẩm định báo cáo ĐTM được rút gọn và thống nhất hơn.
Đối với các dự án thuộc thẩm quyền Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an, thời hạn thẩm định tối đa là 30 ngày làm việc.
Đối với các dự án thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thời gian thẩm định tối đa là 20 ngày làm việc.
Riêng các dự án đầu tư công đặc biệt được áp dụng quy trình rút gọn với thời gian thẩm định không quá 10 ngày.
Sau khi hồ sơ hợp lệ và đáp ứng đầy đủ yêu cầu, cơ quan có thẩm quyền sẽ ban hành quyết định phê duyệt trong thời hạn không quá 15 ngày.
Lệ phí thẩm định ĐTM có gì đáng chú ý?
Một điểm đáng chú ý trong năm 2026 là mức lệ phí thẩm định ĐTM có sự khác biệt đáng kể giữa các địa phương.
Tại Hà Nội, mức phí dao động từ 8 triệu đến 61 triệu đồng tùy quy mô dự án. Một số địa phương như Lào Cai, Sơn La hoặc Bình Thuận có thể áp dụng mức phí lên tới hàng chục triệu đồng đối với các dự án lớn.
Trong khi đó, nhiều địa phương đang khuyến khích doanh nghiệp thực hiện thủ tục trực tuyến bằng chính sách miễn hoặc giảm lệ phí. Hải Phòng, Lạng Sơn, Ninh Thuận và Lâm Đồng là những địa phương đang áp dụng chính sách miễn phí đối với hồ sơ nộp trực tuyến trong giai đoạn hiện nay.
Đối với các dự án thuộc thẩm quyền Trung ương, lệ phí thẩm định được xác định theo tổng mức đầu tư và nhóm dự án theo quy định của Bộ Tài chính.
Xu hướng mới: Phân cấp mạnh hơn và thúc đẩy chuyển đổi số
Các quy định mới năm 2026 cho thấy xu hướng đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền về địa phương, đồng thời đơn giản hóa quy trình xử lý hồ sơ và tăng cường thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến.
Việc cắt giảm thời gian giải quyết, chuẩn hóa biểu mẫu hồ sơ và mở rộng hình thức nộp hồ sơ điện tử không chỉ giúp cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả xử lý mà còn giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí và thời gian thực hiện thủ tục.
Trong bối cảnh yêu cầu về bảo vệ môi trường ngày càng chặt chẽ, việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ ĐTM ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư sẽ là yếu tố quyết định giúp dự án được triển khai thuận lợi, hạn chế rủi ro pháp lý và bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn.
Xem thêm tại đây;
Báo cáo tóm tắt lập hồ sơ đánh giá tác động môi trường – cấp địa phương
Báo cáo tóm tắt lập hồ sơ đánh giá tác động môi trường – cấp trung ương
English
日本語